Nicienie są w zasadzie rozdzielnopłciowe. Gruczoły produkujące plemniki czy jaja są wydłużone. Samce mają zwykle jedną cewkę, a ujście nasieniowodu znajduje się w otworze odbytowym leżącym przy końcu ciała. Samice mają zwykle dwa jajniki uchodzące do wspólnej pochwy, kończącej się poprzeczną szparą sromową zwaną wulwa. Położenie tego otworu na podłużnej osi ciała stanowi ważną cechę systematyczną i oznacza się je literą V. Jeśli otwór płciowy położony jest w połowie ciała, to określamy to jako V = 50%, w wypadku przesunięcia ku tyłowi V może wynosić np. 80%. Nicienie rozmnażają się w zasadzie za pomocą zapłodnionych jaj, ale czasem może występować dzieworództwo lub też hermafrodytyzm protandryczny, który polega na tym, że gruczoły rozrodcze produkują najpierw plemniki, a potem komórki jajowe. Jaja, przechodząc przez przewody wypełnione plemnikami, zostają zaplemnione. Jaja nicieni są bardzo małe, długość ich zwykle wynosi mniej niż 0,1 mm. Gatunki roślinożerne składają jaja do gleby lub bezpośrednio w tkankę roślin, a samica przedstawicieli rodzaju Heterodera może zatrzymywać jaja w swoim ciele nawet po śmierci. Mianowicie osłony ciała samicy po jej obumarciu grubieją i powstaje w ten sposób utwór zwany cystą, który zawiera wiele jaj. Cysty są odporne na działanie zimna i wysokiej wilgotności. Z jaj wylęgają się larwy, które następnie linieją, zwykle 4 razy. Pierwsze, a czasem i drugie linienie może zachodzić w osłonie jajowej. Larwy mają zwykle kształt nitkowaty. Bardzo rozpowszechniona jest u nicieni diapauza szczególnie często w stan spoczynku zapadają larwy w osłonie jajowej. Diapauza może trwać w tym stadium nawet 12 lat. Rozwój jednego pokolenia nicieni trwa zwykle kilkadziesiąt dni, ale w związku z diapauza może ulegać znacznemu przedłużeniu. Nicienie stanowią bardzo ważny składnik fauny, szczególnie glebowej. Stwierdzono, że na powierzchni 1 m2 gleby w warstwie od 5 do 7,5 cm znajduje się niekiedy do 20 milionów nicieni. Ogólnie można przyjąć, że 90% zwierząt wielokomórkowych żyjących w glebie stanowią właśnie nicienie. Żyją one we wszystkich strefach, od dalekiej północy aż do tropików. Większość nicieni to niepasożytnicze gatunki żyjące w rozkładających się resztkach organicznych lub żywiące się bakteriami inne są pasożytami roślin lub zwierząt.